Chào mọi người,

Mình vừa trải qua một tuần mà đã lâu lắm rồi mình mới bận như vậy. Có lúc mọi thứ tưởng như hơi lệch khỏi quỹ đạo (nhưng may là chỉ một chút thôi!) và điều đó đã khá ảnh hưởng tới tổng thể cảm xúc trong tuần của mình. Khi gõ những dòng này, mình đang ngồi ở sân bay chờ boarding đi Thái cho một khoá tập huấn vào tuần tới. Thế mà sự bận rộn của tuần qua đã khiến mình lắm lúc không có cảm giác sắp được đi Thái cho lắm…

Chắc, ai cũng có những ngày hay thời điểm cảm thấy mọi thứ không dễ thở. Nhưng nếu sự “khó thở” này kéo dài, trở thành một xu hướng (pattern) thì rất dễ burn-out/kiệt sức. Vì thế hôm nay, mình muốn ngồi xuống và viết ra những điều đã giữ mình bình tĩnh khi mọi thứ có dấu hiệu trật khỏi nhịp độ tối ưu. Song, lưu ý là những yếu tố này không mang tính hệ thống (như nền tảng tâm lý, tài chính, gia đình) mà có tính tình huống/hoàn cảnh nhiều hơn.

1. Chiều bản thân hơn trong các sở thích nhỏ

Điều này đặc biệt hiệu quả với mình vì thường ngày, mình khá khắt khe với bản thân trong chi tiêu cho sở thích. Chẳng hạn, mình sẽ không dễ order ngay một thức uống ưa thích chỉ vì… thèm mà sẽ đi tìm các lựa chọn thay thế trong tầm với trước (nhìn xem trong tủ đồ giải khát của nhà còn gì). Thế nên khi bận bù đầu, mình đã quyết định “đãi” bản thân phóng tay hơn. Tự nhiên cũng thấy “lên” tâm trạng một chút để đi qua các task tốn nơron, dù điều này không trực tiếp gúp mình giải quyết công việc.

2. Tự đặt ra các “cột mốc háo hức” để hướng tới

May mắn là trong những lúc bận nhất, mình vẫn còn cái hẹn với Thái Lan vào cuối tuần để mong chờ – điều giúp mình lập tức cảm thấy phấn chấn hơn.

Trong đa số thời gian, mình không thật sự thực hiện được nguyên tắc “tập trung vào khoảnh khắc hiện tại” vì có những lúc, nghĩ về tương lai cho mình thêm năng lượng để đi tiếp.

Từ khá lâu về trước, mình đã thường xuyên áp dụng cách “cột mốc háo hức” để đi qua những ngày bận rộn hoặc chán chường. Chẳng hạn, mình rất thích hẹn người yêu (giờ là chồng rồi!) hoặc bạn thân đi cà phê, ăn tối cuỗi mỗi “mission” để tự tạo cho mình thứ gì đó háo hức ở cuối hành trình.

3. Hạn chế lên Facebook/mạng xã hội và ẩn các tin bài tiêu cực

Thử nghĩ mà xem, có bao nhiêu thông tin mà bạn tiếp nhận trong ngày là điều bạn thật sự cần biết, và bao nhiêu là “biết hay không biết cũng chẳng sao, thậm chí tốt hơn”? Nếu vẫn còn dùng mạng xã hội, mình cá là phần trăm của vế thứ hai là cực nhiều. Vì chúng ta không kiểm soát được đoạn video mà ngón tay cái sắp lướt đến sẽ chiếu vào mắt nội dung gì, nên chi bằng chủ động kiểm soát hành vi mở Facebook/mạng xã hội ngay từ ban đầu.

Ngày mà bạn thân mình chia sẻ video của một vụ án trong tàu điện ngầm tại Mỹ, mình đã lỡ bấm vào – dù chỉ là vài giây đầu thôi chứ chưa tới “cảnh chính – rồi tắt đi ngay, nhưng cảm giác ghê sợ từ video đó vẫn đeo bám mình ngay cả khi điện thoại được tắt đã lâu.

Trong một tuần mà đầu bạn đã luôn phải nhớ đến những tin nhắn/email giục giã, bàn thảo công việc, các deadline nối đuôi nhau… thì việc hạn chế thêm rác điện tử (rất nhiều rác!) vào đầu đã giúp giữ lại một khoảng không lớn cho trí não. Trớ trêu là, chính những lúc càng bận và stress thì chúng ta lại càng thèm khát các niềm vui/kích thích ngắn hạn – điều cực dễ đạt được nhờ lướt mạng xã hội. Nhưng điều đó đồng nghĩa với “niềm vui ngắn mà nỗi buồn dài”. Nên để giành lại sự chủ động cho khu vườn tâm trí, mình đã cố gắng ẩn đi các tin bài bạo lực, drama, bóc phốt nói xấu… và hạn chế vào mạng xã hội theo bản năng.

4. Không để tiếng “notification” đập ngay vào tai khi thức dậy

Có một thời gian trong cuộc sống, mình không quá phiền lòng vì điều này bởi công việc của mình khi ấy gần như chỉ toàn mang lại cảm xúc dễ chịu. Mình không có cảm giác sợ tiếng email và tin nhắn. Nhưng giờ thì khác, nhất là trong những ngày/tuần mà hormone căng thẳng đang tăng cao hơn.

Chúng ta sẽ không muốn bắt đầu một ngày mới bằng việc mở điện thoại lên và một loạt tin nhắn công việc từ đêm qua hoặc sáng sớm đổ tới tấp vào mặt, tiếng zalo xô đẩy nhau tới chói tai. Một lần nữa, bạn không kiểm soát được thứ mình sắp đọc là gì. Đó có thể là lời nhắc hay câu hỏi với cách diễn đạt không dễ chịu, kéo theo là cảm giác bực bội của chính bản thân ngay khi vừa rời khỏi một giấc ngủ ngon. Rồi ta sẽ vác sự bực bội đó vào nhà tắm, vừa đánh răng rửa mặt vừa tức tối về chuyện nọ chuyện kia.

Những khoảnh khắc đầu tiên của một ngày không nhất thiết sẽ định hình phần còn lại của ngày đó. Nhưng vẫn sẽ tốt hơn nếu ta chủ động tạo ra một sự khởi đầu dễ chịu.

Vì vậy, tuần vừa rồi, mình đã trì hoãn việc kiểm tra tin nhắn điện thoại tới ít nhất là khi ngồi xuống bàn ăn sáng. Bởi mình không muốn bị giục khi còn đang nằm trên giường – trạng thái mà thân thể thì vẫn đang ở thế nghỉ ngơi, còn đầu óc đã vội lao vào đường đua.

5. Xác định chính xác giới hạn cho sự bận rộn

Giới hạn đó của mình là dù bận đến mức nào thì cũng phải ngủ đủ ít nhất 7 tiếng/ngày.

Mình là người không thích sự bị động – tức việc không biết trước được mình sẽ phải làm gì vào ngày mai. Chẳng hạn, nếu biết rõ ngày mai cần làm 10 đầu việc thì từ hôm nay, mình đã có thể chủ động sắp xếp thời gian và nguồn lực cho ngày hôm sau. Đó là thế chủ động. Còn nếu tới ngày hôm sau mình mới nhận được các yêu cầu – và nhất là khi yêu cầu nào cũng gấp – thì mình sẽ buộc phải “tháo ra lắp lại” ngay lập tức lịch làm việc ít nhất là trong ngày hôm đó. Đó là thế bị động. Không những trong công việc mà còn cả cảm xúc.

Mình nhận ra rằng trạng thái burn-out chủ yếu xuất phá từ việc chúng ta không có đủ không gian và thời gian để cảm xúc được điều chỉnh từ từ cho các động lệnh mới từ công việc. Điều này xảy ra khi các nhiệm vụ được đưa đến quá bất ngờ và dồn dập.

Tuần vừa rồi, may mắn là mình không có đầu việc nào quá khó xử lý, song vài tình huống yêu cầu sự phản ứng lập tức khiến mình rơi vào trạng thái bị động cảm xúc nói trên. Mặc dù về mặt kỹ thuật, mình vẫn hoàn toàn có thể xử lý được công việc, nhưng về mặt cảm xúc, mình đã phải gồng lên khá nhiều để chống đỡ các sự phát sinh như thế. Vì mình thuộc tuýp thích lên kế hoạch trước và tuân theo kế hoạch đó, nên đây là một thế khó. Vậy nên, để bảo vệ sự bình ổn của tâm trí cho những phần việc khác trong cuộc sống, mình đã vạch ra một “giới hạn cứng” cho thời gian ngủ.

Không phải là 5 hay 6 tiếng mà bắt buộc là 7 tiếng, vì bình thường ngưỡng ngủ đủ để cảm thấy sảng khoái của mình là tận khoảng 8, 9 tiếng… Mình không quan tâm việc ngoài kia có ai đang cố gắng ngủ ít đến thế nào để phấn đấu cho sự nghiệp. Mình chỉ biết rằng khi không ngủ đủ, hậu quả sẽ cảm nhận được ngay lập tức và mình không tài nào ép bản thân toả ra năng lượng tích cực trước người khác được.

6. Sinh hoạt như bình thường, không bỏ bê bản thân

Điều này giúp mình cảm thấy mọi thứ vẫn nằm trong tầm kiểm soát.

Ngày đại học, từng có giai đoạn mình làm startup bận tới mức thời gian dành cho công việc cứ lẹm dần rồi chiếm lấy nhiều nhất có thể thời gian dành cho nghỉ ngơi và sinh hoạt. Mình thức khuya thường xuyên tới 2, 3 giờ sáng. Hiếm khi được ăn bữa cơm một cách từ tốn mà lòng không thấp thỏm vì công việc.

Nhưng đó đã là ngày xưa. Giờ thì không cho phép điều đó có cơ hội xảy ra. Dù bận đến mấy, mình không còn muốn lựa chọn gồng bản thân lên để ăn, uống, tắm rửa một cách “thần tốc” đầy lo âu nữa. Thật sự là nếu người ngoài nhìn vào, khó ai biết lúc đó mình đang rất bận vì dáng vẻ của mình khi làm mọi việc vẫn… thong dong.

Việc giữ nhịp độ sinh hoạt trong một tuần bận rộn như bao tuần bình thường khác là cách khiến mình cảm thấy công việc không thể “lấn sân” vào các nhu cầu và không gian cá nhân, riêng tư nhất.

7. Hạn chế các cuộc gặp gỡ khiến bạn phải gồng cảm xúc

Hãy thử tưởng tượng một ngày bạn đã đủ mệt với công việc, rồi đến tối lại bước đến một cuộc gặp mà phải liên tục để ý và điều chỉnh cảm xúc cho phù hợp với những người của buổi gặp đó. Với mình, đó là một trải nghiệm tiêu tốn nhiều năng lượng.

Trong những tuần vốn đã quá bận, mình chọn nói “không” mạnh mẽ hơn với các cuộc tiếp xúc có khả năng cao phải bật chế độ xã giao quá dài. Hoặc nếu có tham gia thì cũng khéo léo tìm cách về sớm. Vì bạn sẽ không lường trước được hết, những lúc tâm trí đã chật chội bởi các deadline, cảm xúc tiêu cực sẽ rất dễ được kích hoạt. Và cảm xúc thì không có đường biên. Một nhúm nhỏ tiêu cực ở chỗ này sẽ rất dễ lan sang chỗ khác nếu không được kiểm soát tốt. Mà khi stress, khả năng kiểm soát này vốn đã mong manh hơn bình thường.

8. Đừng quá cầu toàn

Những năm 20, 21 tuổi, mình từng rất ngưỡng mộ những người cầu toàn theo kiểu dành hàng giờ đồng hồ để chỉnh sửa từng dấu chấm phẩy, từng milimét của một bản thiết kế, luôn không ngừng nhìn ra vấn đề và đào ra lỗi mới. Hồi đó, mình chưa phân biệt được rành mạch giữa “việc quan trọng” và “việc không quan trọng”. Mình cho rằng tiêu chuẩn không nên có giới hạn, tức cứ càng cao thì càng tốt. Nhưng, khi đi làm nhiều hơn, và nhất là sau khi có kiến thức nền về kinh tế, mình nhận thấy cầu toàn – trong một vài tình huống – là cực kỳ ngớ ngẩn.

Chúng ta dành ra hàng tiếng đồng hồ chỉ để cải thiện 1–3% cuối cùng của task đó – trong khi có rất nhiều task khác cũng quan trọng không kém – là một chiến thuật yếu thay vì sự kỹ tính cần thiết. Đừng lý luận rằng “nhưng mà đó là 1–3% quan trọng”. Vì nếu nó quan trọng, nó đã không chiếm trọng số ít tới vậy.

Làm việc trong những tuần bận rộn là tình huống làm sao để khai thác tối ưu các nguồn lực hữu hạn. Thời gian chỉ có từng đấy, sức cũng thế. Nếu số lượng task tăng lên thì cần tìm cách dành ít thời gian hơn cho mỗi task. Tất nhiên, việc giảm thời gian cho mỗi task không nhất thiết đồng nghĩa với việc chất lượng đi xuống (và cầu toàn/kỹ tính cũng không đồng nghĩa với cho ra chất lượng tốt). Song chắc chắn sẽ có những khoảnh khắc, bạn buộc phải đánh đổi sự cầu toàn (vốn dễ dàng trong tình huống dư dả thời gian) với sự hoàn thiện nhanh chóng ở tình huống thời gian eo hẹp.

Mình có cảm thấy “tội lỗi” không? Đôi khi là vẫn có. Nhưng buộc phải chấp nhận. Vì một chiếc task có thể nói lên một phần bạn là ai, nhưng vĩnh viễn không định nghĩa con người bạn từ đó về sau.