Chào mọi người,

Sáng nay, hai vợ chồng mình đi ăn sáng và cà phê trên phố. Trên đường đèo nhau đi, mình chợt nhớ về những ngày còn là học sinh cấp Hai, cấp Ba và thường phải đi học thêm một môn gì đó vào sáng Chủ nhật, thậm chí cả chiều. Mặc dù mình của ngày đó cũng thuộc tuýp thích học hành, song mình vẫn nhớ như in cảm giác “chua chát” khi bố thả mình ở lớp học thêm tiếng Anh vào sáng Chủ nhật rồi bố đi… cà phê với bạn bè. Mình ghen tị khủng khiếp và thật sự lúc đó chỉ muốn huỷ luôn buổi học để được theo bố đi chơi. Mình nói với chồng, chính ra cuộc sống khi lớn lên rồi có nhiều thứ hay ho phết. Như mình đây này, sáng Chủ nhật được thong thả đi ăn sáng cà phê với nhau, ngắm nhìn cuộc sống, còn tụi nhỏ vẫn phải chúi mắt chúi mũi vào các bài tập và bài thi. Bao áp lực!

So sánh này là một trong số vô vàn lý do khiến mình yêu thích cuộc sống khi lớn lên hơn là làm trẻ con rất nhiều. Dù mình có một tuổi thơ cực kì hạnh phúc.

Mấy ngày trước, trong một vài khoảnh khắc hơi khó khăn về cảm xúc do chuyện công việc, mình đã đọc lại câu viết sau cuối trong phần “Lời cảm ơn” của luận văn Thạc sĩ mình hoàn thành hai năm trước, đó là: “Cuối cùng, cảm ơn tất cả những thuận duyên và nghịch duyên đã xảy đến trong cuộc đời, để tôi biết được rằng dẫu quá trình lớn lên chẳng dễ dàng, thì vẫn nhiều thiết tha”.

Mình của tuổi 27 đã phải nhờ tới mình của tuổi 25 để nhắc nhở rằng, có một phiên bản “mình” từng đi qua những khó khăn tất yếu trên hành trình chạm tới những điều mơ ước, và phiên bản ấy vẫn chân thành cảm ơn những nghịch duyên xảy đến và trên cả – là luôn thấy hành trình lớn lên này “nhiều thiết tha”.

Mình nhận ra ngay cả trong những lúc hiếm hoi cảm thấy cuộc sống của người trưởng thành sao mà vất vả quá, thì mình cũng chưa bao giờ có mong muốn được trở lại làm trẻ con để sống đời vô lo vô nghĩ. Trong sâu thẳm, mình vẫn yêu thiết tha cuộc sống khi lớn lên, vì có những vẻ đẹp của đời sống chỉ có thể được cảm nhận một cách sâu sắc nhất khi tâm hồn ta (chịu) lớn.

Vẻ đẹp của sự vật lộn

Vật lộn là quá trình hai cực đối lập va vào nhau và liên tục giằng co, thương lượng để cho ra một kết quả nào đó. Mình của tuổi thơ từng đi qua nhiều sự vật lộn – như khi nghĩ nát óc để giải một bài toán (vật lộn giữa ý nghĩ bỏ cuộc và ý nghĩ phải làm được) – nhưng chỉ tới khi lớn lên, mình mới phát triển được tâm thái tận hưởng quá trình ấy thay vì chỉ thấy nó đầy đau khổ và hóc búa.

Trong một cuộc thảo luận khác với chồng, hai vợ chồng cùng đồng ý với nhau rằng con người ngày nay đang bị tước đi nhiều ‘cơ hội’ để vật lộn với một vấn đề nào đấy. Một bài toán khó, một đề văn, một chiếc email trả lời sếp, một bản báo cáo, một đoạn phân tích số liệu,… đều có thể được AI hỗ trợ hoàn thành dễ dàng. Chúng ta sẽ ngày càng ít tìm thấy mình trong trạng thái ngồi trầm ngâm bên bàn làm việc, miệng cắn bút và tay giựt giựt tóc, bất giác xoay ghế tứ phía đôi khi chỉ để cố nghĩ một từ (word) diễn đạt chuẩn xác cái ý tứ mà lòng muốn biểu đạt. Chúng ta sẽ không phải vật lộn như vậy nữa vì đã có công cụ hỗ trợ. Nhưng, chúng ta cũng không còn niềm vui của việc nghĩ được ra đúng cái từ mình muốn dùng nữa, vì hiển nhiên – không có sự vật lộn nào diễn ra để có một sự “thắng”. (Đây là lí do mình cực phản đối việc dùng AI để viết, kể cả ở khâu trau chuốt câu từ vì nó không chỉ khiến bạn lười đi mà còn… nhạt đi 😊).

Chỉ tới khi lớn lên, mình mới thấm thía chính những lúc mình muốn khóc thét lên vì một đề bài khó, “ôi khó vãi”, “kiểu quái gì nhỉ”, “chẳng hiểu phải làm thế nào luôn ấy” hay dứt da tay đến toạc cả máu để viết bài mới chính là thứ cho mình cảm thấy: 1) giá trị thật của mỗi phần việc mình hoàn thành, và 2) ngưỡng mộ chính bản thân vì đã thắng được ham muốn dừng lại khi gặp điều khó.

Không chỉ thế, nếu khi còn bé, việc có được/sở hữu một đối tượng thường dựa trên việc được bố mẹ cung cấp, mua cho – như đồ chơi, quần áo, điện thoại – thì khi lớn lên, ta được nỗ lực để tự mang đến cho mình những điều này. Trong ký ức của ai cũng sẽ có cái ngày như lần đầu dùng tiền vất vả kiếm được để tự mua cho mình một chiếc điện thoại mới, một chiếc máy tính mới. Với mình, chính sự chắt chiu, co kéo (vật lộn giữa ngân sách cho phép và nhu cầu) để “tự cung tự cấp” cho bản thân từng hạng mục nhỏ ấy là một hành trình đầy tự hào và đẹp đẽ.

Dù cuộc sống khi lớn đem tới nhiều sự vật lộn hơn, và có lúc mình cũng cảm thấy không hề dễ thở, song cái hay ở chỗ là mỗi lần đi qua khó khăn mình lại được ngắm nhìn tâm thái chính mình xoay chuyển. Có lúc mình đã thấy bản thân thật “ngầu” vì… khó thế mà cũng nghĩ ra được. Sự tự tin được xây đắp bằng từng chiến thắng trong các cuộc vật lộn là sự tự tin chân thật nhất mà mình từng chạm tới.

Vẻ đẹp của sự tối giản

Tuổi thơ là giai đoạn điển hình mà con người chứa đầy các nhu cầu “thêm”. Khi bé, ta chưa nhận thức được rõ rệt tầm quan trọng của việc “bớt”, dù ta cũng có thể thực hành nó ở đây ở kia.

Niềm vui của ngày bé được gói ghém đơn giản trong việc được mua quần áo mới, cặp sách mới, điện thoại, máy nghe nhạc,… Mình nhớ ngày đó mỗi khi được sở hữu thêm một món đồ đắt tiền mới, mình bỗng cảm thấy bản thân “xịn” hơn như kiểu… lên level trong game. Càng nhiều đồ xịn thì càng cảm thấy mình đủ đầy, không bị thua kém ai cả. Mình từng có sự tự hào vì được bố mẹ trang bị cho quần áo đẹp đẽ, hợp mốt, được mua ipod và tai nghe xịn. Nhưng tới khi đã lớn và đi làm, tự kiếm được tiền để mua cho mình những thứ đó rồi, thì tự dưng những vật phẩm từng “đứng đầu bảng” trong danh sách nhu cầu của mình ngày xưa lại trở thành những thứ cuối cùng mình cần đến.

Chỉ tới khi lớn, mình mới hiểu ra sự tối giản khiến cuộc sống nhẹ nhõm nhiều hơn biết bao. Và “tối giản” đó không chỉ nên được hiểu theo nghĩa từ bỏ các đồ đạc không cần thiết trong nhà, mà còn là sự từ bỏ những cách nghĩ không giúp mình phát triển, sự tách bản thân khỏi những môi trường đem tới nhiều lo toan và xáo động, sự bớt đi những lời nói không đóng góp vào sự phát triển tích cực của bất kỳ ai, sự buông bỏ những sợ hãi không có thật.

Niềm vui của ngày bé thật đơn giản, nhưng phần nhiều trong số đó có tính lệ thuộc cao. Khi có được thì vui, bị tước đi thì buồn bã. Giờ, mình thấy bản thân tự do hơn vì quyết định được điều gì xứng đáng đem tới cho mình sự vui vẻ và hạnh phúc.

Vẻ đẹp của những người quanh ta

Đó là thái độ mà mình không có được một cách triệt để lắm khi còn bé. Nói là “không triệt để lắm” vì đâu đó trong tuổi thơ, mình cũng đã cảm nhận được người này người kia đẹp, song cái nhìn khi ấy còn mang nhiều phân biệt.

Ngày bé, đa số chúng ta chỉ yêu mến được người giống mình, giống từ sở thích đến tính cách, đến thành tích, đến cái đứa mà cả hai cùng ghét. Ta không dễ nhìn thấy những cái hay ẩn dưới một con người đi học trễ, nhận điểm kém, tóc tai kém chỉn chu, hay có những lời lẽ “lệch chuẩn”. Dung lượng trái tim ngày đó còn quá ư khiêm tốn để có thể dung chứa những khác biệt.

Dù tới giờ, mình vẫn dành sự yêu mến hơn hẳn cho một vài kiểu người nhất định, song mình dần hình thành được thái độ trân trọng thực thụ với những miền tri thức lạ lẫm, những câu chuyện từ các phận đời chẳng giống mình. Nếu như ngày bé, mình chỉ thấy cái hay cái đẹp ở người hợp mình, thì giờ mình đã học được cách thấy điều đó kể cả ở những người mình bất đồng quan điểm với.

Hồi còn làm ở Winrock, có một kỷ niệm trong chuyến công tác tới tỉnh Sóc Trăng cũ mà mình rất nhớ. Đó là cuộc phỏng vấn với một người làm công việc quản lý tại một phần của Rừng tràm Mỹ Phước. Hôm đó, nhóm mình đã phỏng vấn một người thanh niên chừng 30 tuổi để tìm hiểu cụ thể công việc của anh và nhóm quản lý. Mình được biết rằng anh đã làm công việc này nhiều năm liền với mức lương chỉ vài triệu mỗi tháng. Hằng ngày, anh và đồng đội sử dụng cano đi quanh rừng, có lúc tự bơi quanh để kiểm tra và kịp thời phát hiện các hành vi khai thác trái phép của người dân. Cuộc nói chuyện ấy đơn giản, mộc mạc nhưng cứ làm mình suy nghĩ mãi. Người này chấp nhận làm một công việc rất vất vả, chẳng được ghi công, đổi lại chỉ có mức thu nhập khiêm tốn và quan trọng là không có ai ép họ làm điều ấy. Thế nhưng, họ vẫn làm vì cảm thấy những điều mình đang làm là tốt cho khu rừng. Trải nghiệm này khiến mình chợt thấy nhân vật mà mình phỏng vấn có nội tâm trong sáng biết bao.

Mẹ mình từng dạy rằng: “Con chỉ nhìn ra được cái đẹp nơi người khác nếu như trong con cũng có điều đó”. Hành trình trưởng thành đã liên tục tấp vào bản ngã của mình những cái thấy mới, khơi thông những dòng chảy mới trong cách cảm thụ đời sống, và ở một quãng hợp lí – những dòng chảy này sẽ hoà vào những giá trị cũng đang chảy trong những người mà mình tiếp xúc. Đó là khởi đầu cho những gặp gỡ sâu thẳm giữa nội tâm với nội tâm.

Cuộc sống khi lớn đã cho mình có những kết nối sâu sắc như thế với những người đến từ các nền tảng văn hoá khác nhau – điều mà tuổi thơ mình không có được.

Bên cạnh đó, một yếu tố quan trọng nữa trong việc quyết định khả năng nhìn ra cái đẹp ở nơi người khác là những khó khăn mà ta kinh qua. Đúng là có những hoàn cảnh mà chỉ khi thực sự nếm trải, mình mới thấu hiểu người vượt qua đã có nghị lực lớn đến thế nào. Vì vậy, mình luôn cảm thấy nhìn người là một môn nghệ thuật mà chỉ đến khi trưởng thành, mình mới có đủ năng lực để thực hành ở cấp độ sâu sắc hơn.

Túm lại là, nếu muốn vui thì cứ làm trẻ con, còn muốn hạnh phúc thì phải lớn lên :).

Dù sao thì, hãy vẫn cứ lớn lên :).