Chào mọi người,

Năm mới chỉ cách chưa đầy ba tuần nữa. Mình nói với bạn bè rằng, mình cảm thấy năm nay trôi qua nhanh một cách ảo diệu và hình như không chỉ mình mình có cảm giác này. Trong những ngày cuối năm, một trong các hoạt động mình phải thực hiện là tổng kết chi tiêu năm 2025, xem từng đầu mục (như nhà cửa, ăn uống, sức khoẻ,…) có bị vượt định mức hay không và ở từng mục, mình đã chi bao nhiêu cho những khoản gì.

Mình không bất ngờ khi gần như mọi mục đều dưới định mức (chỉ duy có một mục mình không để định mức là “giving” tức là “cho đi”), không có thứ gì bị chi theo kiểu hứng lên bộc phát. Sở dĩ vì mình đã duy trì việc ghi lại mọi nội dung chi tiêu hằng ngày từ năm 2022 – khi chuyển đến Sài Gòn sống một năm để học Thạc sĩ – nên đã sớm hình thành thói quen “chi tiêu trong khuôn khổ”.

Nhìn lại bốn năm cần mẫn ghi từng dòng thống kê chi tiêu, mình nghĩ có một số “phát hiện” sẽ thật hữu ích nếu chia sẻ tới mọi người:

1. Chúng ta cần ít quần áo hơn mình tưởng rất rất nhiều

Mình tin là điều này không mới và đã được nhắc đến bởi nhiều người sống theo phong cách tối giản. NHƯNG, dù rất ý thích được điều này, và mỗi lần mua quần áo mới là một lần mình nghĩ nát óc về mục đích sử dụng của món đồ – như có dễ kết hợp không, có đủ cơ động để mặc được trong nhiều loại hoàn cảnh không – thì kết quả là sau một thời gian, mình vẫn thấy mình… không cần nó. Hay nói cách khác, nếu không mua món đồ đó, mình vẫn hoàn toàn ổn và không bị thiếu quần, áo chút nào.

Mình nhớ hồi sống ở Sài Gòn, mình chỉ mang từ Hà Nội vào khoảng 6, 7 bộ đồ hợp ý nhất để thay nhau mặc đi học hằng ngày. Đồ ngủ có khoảng 3, 4 bộ. Ngày đó các chị cùng nhà (cũng là bạn cùng lớp của mình) thường hay nói mình ít đồ nên tủ quần áo lúc nào trông cũng gọn ghẽ và rộng rãi. Thanh treo quần áo chỉ lủng lẳng vài ba cái mắc. Nghĩ lại, đó là khoảng thời gian mà mình thấy bản thân tận dụng tối đa giá trị của quần áo trong tủ nhất.

Quần áo thừa không đem lại cho mình cảm giác “đủ đầy” hơn, mà ngược lại tạo thêm workload vì thi thoảng sẽ phải mang đi giặt để tránh ẩm mốc. Những bộ đồ 3, 4 năm không động đến thì lại phải nghĩ cách đem cho hoặc pass cho ai có nhu cầu. Kiểm soát mức chi hằng tháng vào quần áo cũng là cách để tránh mang về cho mình các việc không tên.

2. Đừng mua một sản phẩm chỉ vì lợi ích môi trường được quảng cáo

Trong nhiều năm trở lại đây, chắc mọi người cũng thấy rất rõ rằng các nhãn hàng ngày càng ưa sử dụng khía cạnh vì môi trường của một sản phẩm để thuyết phục người tiêu dùng nên chọn nó. Mặc dù điều này có thể hoàn toàn ĐÚNG về mặt kỹ thuật – tức việc sử dụng sản phẩm đó (ví dụ: mang bình riêng đi để mua café thay vì dùng cốc nhựa takeaway của quán) sẽ giúp giảm lượng rác thải nhựa ra môi trường thật (nhưng đó là mới chỉ xét ở bước disposal / thải loại chứ chưa xét toàn bộ hành trình sản xuất – tiêu thụ – thải loại – tái chế), song điều đó lại dựa trên sự đánh đổi gần như hoàn toàn công dụng chính của sản phẩm đó. Ví dụ về mang bình riêng đi để mua café thì không đúng trong trường hợp này. Ví dụ mà mình muốn nói tới – và cũng là một món đồ mình vô cùng hối hận vì đã mua chỉ bởi nghĩ sẽ đỡ hại môi trường hơn – là… cốc nguyệt san cơ 😊.

Mình không muốn nêu tên thương hiệu đó ở đây (nếu bạn thật sự muốn biết, có thể để lại lời nhắn và mình sẽ trả lời riêng), nhưng thật sự mình đã theo dõi thương hiệu đó khá lâu trước khi quyết định mua cốc. Giá cốc của hãng cũng cao hơn đáng kể giá trung bình của các loại cốc nguyệt san được bán trong các cửa hàng thuốc, dược phẩm như Pharmacity, Long Châu… Thế nhưng, sau khi sử dụng, mình mới hiểu là nếu lựa chọn này thật sự tiện và thoải mái tới thế thì đa số mọi người đã không ngần ngại chuyển đổi. Thực tế là đa số phụ nữ Việt Nam vẫn sử dụng băng vệ sinh vì nó tiện, dễ dán dễ tháo, dễ mang theo. Cốc nguyệt san đem lại cho mình cảm giác phần máu kinh đã được cơ thể cho phép giải phóng ra vẫn bị khóa lại bên trong, không thật sự thoát ra được. Điều này khiến mình bí bức và khó chịu.

Vậy là cái tinh thần muốn vì môi trường cũng không thể bù đắp cho sự thật rằng cốc nguyệt san không giải quyết được vấn đề của người tiêu dùng.

Thế nên, cho dù có nhiều sản phẩm được quảng cáo là “sống xanh” tới mấy mà không phù hợp nhu cầu sử dụng, thì mình cũng sẽ từ chối có nó trong nhà :D.

3. Các phương pháp quản lý tài chính thật ra khá… vô dụng

Tra cứu nhanh trên Google là bạn sẽ thấy các phương pháp phổ biến như “quy tắc 6 chiếc lọ”, “quy tắc 50/30/20”. Thật ra, các phương pháp này cũng không có gì kỳ diệu cả, và việc biết đến các quy tắc này không giúp một người đang “yếu” trong quản lý tài chính bỗng dưng trở nên biết cách chi tiêu, khoản nào ra khoản đó. Xét bản chất, dù là “quy tắc 6 chiếc lọ” hay “quy tắc 50/30/20”, thì cách làm của “cha đẻ” những phương pháp này cũng chỉ là: tạo ra các nhóm mục đích chi tiêu khác nhau và xác định mức chi cho mỗi nhóm. Nếu quy tắc 6 chiếc lọ chỉ cho phép phẩn bổ 10% thu nhập vào nhóm “tiết kiệm dài hạn”, thì quy tắc 50/30/20 lại cho phép phân bổ tận 20%. Suy ra, mỗi phương pháp chỉ khác nhau về cách chia nhóm, và % ngân sách phân bổ cho mỗi nhóm. Nếu nhìn như vậy, hai phương pháp này thật ra vẫn chỉ là một. Và mỗi chúng ta hoàn toàn có thể tạo ra một phương pháp quản lý tài chính của riêng mình theo đúng nguyên lý đó. Có thể không phải là 6 lọ mà là 4 lọ hay 7 lọ – miễn là các nhóm chi tiêu mà chúng ta chọn phản ánh đúng các nội dung chi tiêu cơ bản hằng ngày.

Thế nhưng, luận điểm của mình về việc các phương pháp này… vô dụng thật ra không nằm ở cách mà các phương pháp này được thiết kế (như giải thích bên trên). Vì mình tin là việc một người (được nhìn nhận là) “không biết cách chi tiêu”, “không biết quản lý tài chính” thật ra không xuất phát từ việc họ thiếu kiến thức hay không biết… chia lọ. Vấn đề sâu xa nằm ở khả năng quản lý cảm xúc và nhu cầu – phần đứng sau chi phối mọi quyết định chi tiêu.

Các tác vụ kỹ thuật như lập bảng tính excel, ghi lại chi tiêu, phân chia từng khoản mục,… chỉ là phần đến sau, còn bước khởi đầu lại nằm ở việc mỗi người quyết định điều chỉnh nhu cầu của bản thân như thế nào. Ví dụ, mình chủ trương dành rất ít ngân sách cho quần áo mới hay các nhu cầu giải trí để tập trung cho các khoản phục vụ phát triển bản thân – bởi các khóa học, chương trình xịn thường không rẻ. Nhưng, việc quyết định dành ít ngân sách cho quần áo và giải trí không dựa trên thực tại rằng mình rất muốn mua, mà lại cố đè nén để không mua. Mình có lý do để thuyết phục bản thân từ bỏ nhu cầu cho những mục đó. Chẳng hạn, mình gần như không đi bar (lần đầu tiên mình vào bar uống cocktail là tháng 1 năm ngoái), vì mình không cần đưa bản thân vào trạng thái bay bay, mơ màng để tạm quên đi một hiện thực nào đó, hay mình cũng không phải tuýp người cần có rượu mới mở lời được.

Thế nên, mình tin là nếu ai đó thấy bản thân đang chi tiêu quá nhiều cho một nội dung nào đó, thì có thể tự hỏi rằng liệu có bất cứ sự mất cân bằng nào về cảm xúc đang diễn ra ở đây? Khi cảm xúc cân bằng trở lại, chi tiêu tự khắc sẽ vào quy củ thôi 😊.

Mình mong là bài viết này sẽ đâu đó gợi ra cho mọi người những cách nghĩ, cách điều chỉnh để tối đa hóa giá trị của mỗi khoản chi trong cuộc sống. Vì ai cũng có một đường ngân sách giới hạn và hàm thỏa dụng khác nhau mà 😉.