Mấy ngày trước, mình có nghe một bài pháp thoại của thầy Minh Niệm và trong buổi nói chuyện đó, thầy có nhắc đến một cái thấy của Đức Phật, đó là “Nothing has to be done” hay tạm dịch là “Không có điều gì để hoàn tất cả đâu”. Đại ý, Đức Phật muốn chỉ dạy rằng đời người về bản chất không tồn tại trạng thái nào gọi là “mọi sự đã xong”. Trạng thái mà ở đó, con người không còn gì cần giải quyết trong đời và khi đó mới an tâm cho phép mình tận hưởng thực tại. Chờ đợi tới cái ngày như vậy nghĩa là đang cưỡng cầu và bám chấp vào các ham muốn, là vẫn còn muốn kiểm soát và nhào nặn thực tại theo ý mình. Sự rượt đuổi đó, về cơ bản sẽ chỉ kéo tâm chúng ta đi từ nơi này đến nơi khác, không bao giờ an nổi.

Nghĩ về điều này, mình chợt nhớ đến ý nghĩa của quẻ số 63 và 64 trong Kinh Dịch. Quẻ thứ 63 là Thủy Hỏa Ký Tế, nói rằng mọi việc đã xong rồi, vạn sự đã thành tựu. Nhưng tới quẻ thứ 64, Hỏa Thủy Vị Tế, tượng quẻ lại là hình ảnh ngọn lửa bốc lên trên nước – tượng trưng cho sự dở dang, vẫn chưa hoàn thành. Điều đáng nói là quẻ 64 là quẻ cuối cùng của Kinh Dịch, biểu thị điểm kết của một quá trình vận động trong đời sống. Sự khép lại của quẻ 63 được nối bằng sự dang dở của quẻ 64, thật ra hàm ý về quy luật vận hành của đời người: việc này vừa xong, việc khác đã tới. Vừa kịp an tọa, đã lại vội lên đường. Ý niệm về điểm khởi đầu và điểm kết thúc của mọi sự, nếu có, cũng chỉ là sản phẩm của hiểu biết chưa đầy đủ của con người về thực tại khách quan. Như Đức Phật đã chứng ngộ, không có sinh cũng chẳng có diệt.

Mình nhớ, khoảnh khắc mà mình có ý niệm đầu tiên về sự biền biệt, hối hả của cuộc sống là trong một bữa ăn gia đình vào những năm 2000. Mình nhớ bố mẹ hay nói là sau khi lập gia đình và có con, những tình bạn ngày trẻ cứ rơi rụng dần do ai cũng bị cuốn vào guồng quay cơm áo gạo tiền, phải đợi đến khi con cái lớn và về hưu thì mới “nối lại” được. Trong hình dung của mình khi ấy, guồng quay cơm áo gạo tiền mà bố mẹ nói đến cứ như một con quay gỗ, quay mãi không có điểm dừng. Trong quá trình quay ấy, hồ như con người ta không thể làm được bất cứ hoạt động vui vẻ, háo hức nào khác mà cứ tất bật sớm tối đến cơ quan, nhẩm tính từng đồng tiền tích lũy được từ ngày này qua tháng khác. Mình đã từng nghĩ về cuộc sống người lớn như thế.

Lại nói về chuyện ngày xưa. Ngày còn học mẫu giáo, mình nhớ chiều chiều vẫn thường được bà ngoại đón về và đưa về nhà bà, chờ tới gần 6 giờ tối mẹ mới về đón. Mình nhớ khi đó mình đã thấy bà ngoại thật… sướng vì bà không phải đi làm, hỏi ra với mẹ thì được mẹ giải thích là vì bà đã đến tuổi nghỉ hưu – tức hết thời gian lao động chính thức được nhà nước cho phép, nên bà không còn phải đi làm nữa (ngày trước, bà ngoại mình làm giáo viên dạy Toán). Mình đã ước được sướng như bà vì giờ mình đang phải đi học :)). Giờ nghĩ lại, cái cảm giác rất trẻ con và đơn thuần về việc bà ngoại thật sướng còn người lớn như bố mẹ thật vất vả, hóa ra chính là cảm thức mơ hồ đầu tiên về trạng thái “nên là” hay “không nên là” của đời người.

Những tháng cuối cùng trên giảng đường đại học, mình từng cảm thấy vô cùng sợ hãi, không phải bởi bản thân không biết con đường mình muốn đi, mà bởi sợ rằng rồi từ đây cuộc sống mình sẽ trôi đi biền biệt và tất tả cho tới mấy chục năm sau mới có thể dừng lại (ngày đó vẫn ngây thơ tưởng rằng có một sự “dừng lại” như vậy trên đời). Thật may mắn rằng, không quá lâu sau ngày tốt nghiệp, mình đã kịp khám phá ra rằng cuộc sống đi làm thậm chí còn rực rỡ và rộng mở hơn cả những ngày sinh viên. Tuy nhiên, cuộc sống từ đó cũng bắt đầu hiện ra hết cột mốc này tới cột mốc khác – chỉ chờ để đạt được. Đến tuổi này học thạc sĩ, tuổi này kiếm việc, tuổi này lập gia đình,… Chả vì thế mà nhiều lúc chúng ta mới hay nghe từ nhau những câu kiểu như “đợi qua đợt này”, “để xong việc này đã”, “đợi đến hết tháng…”, “bao giờ xong… thì mới…” Buồn cười hơn, nhiều người ở thế hệ ông bà, bố mẹ cũng hay đề cập đến các cột mốc trong cuộc sống cá nhân của người trẻ với những câu cảm thán như “Lấy chồng đi cho nó xong”, “Đẻ luôn đi cho xong”. Nhưng rốt cục, xong là xong cái gì?

Có lẽ, chẳng có ai là hoàn toàn miễn nhiễm cảm giác rượt đuổi hết mục tiêu này đến mục tiêu khác (hoặc ít nhất mình chưa từng biết người quen nào như vậy). Khi nghe thầy Minh Niệm nói về “Nothing has to be done”, mình cũng tự hỏi lần cuối mà mình cảm thấy thực sự an tĩnh trong thực tại là khi nào. Có lẽ là trong chuyến đi Mỹ hồi đầu năm cùng chồng. Mình nhớ cảm giác mình đã thực sự muốn ở lại khoảnh khắc này và trân trọng từng phút giây của một ngày đang trôi qua. Xa hơn chút nữa thì là ngày còn ở Winrock, trước khi dự án bị cắt. Mọi sự khi ấy thật là “hoàn hảo”: về chung nhà với người mình thương, sự nghiệp đang lên, tài chính ổn định, một loạt mục tiêu háo hức ở phía trước. Trong suốt cả năm 2025 và nửa đầu năm 2026, mình vẫn hết sức mong ước được quay lại trạng thái tâm lý của năm 2024 ấy, và cho rằng như thế mới là đang ở đúng trạng thái. Mình đã mong muốn mòn mỏi như thế trước khi nhận ra rằng sẽ không có bất cứ phép thần thông nào đặt mình lại về đúng cái cảm giác như mình từng có ở năm 2024. Những ngày đang qua và đang tới, có thể vui hơn hay ít vui hơn những ngày từng qua, và mình vẫn hoàn toàn có thể chọn ở lại. Chọn ở lại khoảnh khắc này thay vì chờ tới khi nào đó…

Mình vẫn có những nỗi lo riêng và không miễn nhiễm với đường đua cuộc đời, nhưng thời gian gần đây, mình cảm nhận rõ tâm trí mình đã dần biết cách để “dance in the rain” (khiêu vũ trong mưa) hơn. Những khó khăn vẫn đến, tiếng thở dài vẫn được hắt ra, các niềm tin tiêu cực vẫn len lỏi đâu đó trong một vài khía cạnh, nhưng mình đã bớt mong cầu việc chạy cật lực đến một “khoảnh khắc hoàn hảo” thì mới có thể cho phép bản thân được uống một tách cà phê ngon, ăn một bát phở nóng ngắm ngày mới đang lên, ngồi cười nói thoả thích với những hội bạn. Những tách cà phê đó, bát phở sáng đó, những tràng cười đó vẫn mang trọn vẹn ý nghĩa của nó ngay cả trong những giai đoạn cuộc sống còn bủa vây ưu phiền.

Chúng ta cần lập kế hoạch dài, nhưng đôi khi cũng phải tập “nghĩ ngắn”.

Hôm nay thức dậy còn khoẻ mạnh là vui. Được dạo phố là vui. Miệng còn cảm nhận được ăn ngon hay không là vui. Thậm chí, còn việc chưa xong, còn chờ mình giải quyết cũng vui.

Vì chúng ta đâu có nơi nào để “đến”, nên có thể dừng lại bất cứ đâu.

Vì đời này đâu có điều gì để hoàn tất? 😊